Thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ?

Nghề bảo vệ chuyên nghiệp tại Việt Nam ngày càng giữ vị trí quan trọng trong việc gìn giữ an ninh trật tự và bảo vệ tài sản cho cá nhân cũng như tổ chức. Tuy vậy, đây là công việc luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, thường xuyên phải đối mặt với các hành vi gây mất an toàn. Trong những tình huống căng thẳng, ranh giới giữa hành động đúng trách nhiệm và hành vi trái quy định pháp luật rất dễ bị vượt qua. Vì vậy, việc nắm rõ quy định về phòng vệ chính đáng trong quá trình làm nhiệm vụ không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn giúp nhân viên bảo vệ tự bảo vệ mình trước những rủi ro liên quan đến pháp lý. Bài viết này của bảo vệ Bảo Việt sẽ giúp bạn làm rõ vấn đề thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ?

Nhân viên bảo vệ thường là lực lượng trực tiếp và sớm nhất phải đối diện với các hành vi xâm hại đến tài sản hoặc sự an toàn của con người. Trong những hoàn cảnh như vậy, việc phản ứng để ngăn chặn và tự bảo vệ bản thân là điều hoàn toàn tự nhiên. Tuy nhiên, khi không nắm vững quy định pháp luật, các hành động mang tính tự vệ rất dễ vượt quá giới hạn cho phép, dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng và khiến nhân viên bảo vệ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Phòng vệ chính đáng theo quy định của pháp luật Việt Nam là gì?

Để hiểu đúng về phòng vệ chính đáng, cần dựa trên quy định của Bộ luật Hình sự, văn bản pháp lý có giá trị cao nhất trong lĩnh vực hình sự. Căn cứ pháp lý: Điều 22 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Theo quy định này, phòng vệ chính đáng được hiểu là hành vi của một người nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân, của người khác, hoặc của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, bằng cách chống lại một cách cần thiết hành vi xâm phạm đang xảy ra. Những hành vi đáp ứng đúng điều kiện này không bị coi là tội phạm.

Bản chất của hành vi phòng vệ chính đáng

Cốt lõi của phòng vệ chính đáng nằm ở việc chống lại hành vi tấn công trái pháp luật. Tuy nhiên, sự chống trả chỉ được thực hiện trong phạm vi cần thiết, với mục đích ngăn chặn hoặc chấm dứt hành vi nguy hiểm đang diễn ra.

Đối với nhân viên bảo vệ, điều này đồng nghĩa với việc được phép sử dụng biện pháp mạnh để khống chế kẻ trộm hoặc người gây rối khi cần thiết. Tuy vậy, mục tiêu cuối cùng phải là bảo vệ con người và tài sản, chứ không phải trút giận, trả đũa hay cố ý gây thương tích cho đối phương.

Phân biệt phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết

Hai khái niệm này dễ gây nhầm lẫn nên cần được phân biệt rõ ràng. Phòng vệ chính đáng là hành vi trực tiếp chống lại người đang thực hiện hành vi xâm phạm. Trong khi đó, tình thế cấp thiết, được quy định tại Điều 23 Bộ luật Hình sự, là trường hợp buộc phải chấp nhận gây ra một thiệt hại nhỏ hơn để ngăn chặn một nguy cơ lớn hơn đang đe dọa.

Ví dụ, nhân viên bảo vệ buộc phải đập vỡ cửa kính để cứu người trong đám cháy. Hành động này gây thiệt hại về tài sản nhưng nhằm bảo vệ tính mạng con người, nên được xem là tình thế cấp thiết chứ không phải phòng vệ chính đáng.

 

Thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ?

Thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ? Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) không quy định cụ thể từng điều kiện để xác định phòng vệ chính đáng. Tuy nhiên, dựa trên khái niệm pháp lý về phòng vệ chính đáng và thực tiễn áp dụng pháp luật, có thể xác định rằng một hành vi chỉ được công nhận là phòng vệ chính đáng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây:

• Điều kiện xuất phát từ phía người có hành vi xâm phạm: Người bị chống trả phải là người đang thực hiện hành vi trái pháp luật, xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân người phòng vệ hay của người khác. Những hành vi trái pháp luật này trước hết có thể là hành vi phạm tội, đồng thời cũng có thể là các hành vi vi phạm quy định của các lĩnh vực pháp luật khác như dân sự, hành chính, kinh tế, hôn nhân và gia đình hoặc các quy định pháp luật liên quan khác.
• Điều kiện từ phía người thực hiện hành vi phòng vệ: Người phòng vệ được quyền hành động khi xuất phát từ mục đích bảo vệ lợi ích hợp pháp của bản thân, của người khác hoặc của Nhà nước, trong trường hợp nguồn nguy hiểm do con người gây ra đang trực tiếp đe dọa hoặc gây thiệt hại đến các lợi ích đó. Quyền phòng vệ chỉ phát sinh khi hành vi xâm phạm đang diễn ra, chưa chấm dứt và chưa có dấu hiệu dừng lại. Việc gây thiệt hại chỉ được phép hướng đến chính người có hành vi xâm phạm, nếu gây thiệt hại cho người không liên quan thì sẽ không được coi là phòng vệ chính đáng.
• Điều kiện về sự tương xứng giữa hành vi tấn công và hành vi phòng vệ: Giữa hành vi phòng vệ và hành vi tấn công phải tồn tại sự phù hợp về tính chất và mức độ. Sự phù hợp này không được hiểu một cách máy móc rằng hai bên phải sử dụng cùng loại công cụ hoặc gây ra mức độ thiệt hại ngang nhau. Việc đánh giá sự tương xứng cần căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể, mức độ nguy hiểm của hành vi xâm phạm, khả năng nhận thức, điều kiện và tình huống thực tế của người phòng vệ.
• Điều kiện về tính cần thiết của hành vi chống trả: Hành vi chống trả chỉ được coi là hợp pháp khi thực sự cần thiết, tức là không còn cách nào khác để bảo vệ lợi ích hợp pháp đang bị xâm hại. Trong những trường hợp buộc phải chống trả để ngăn chặn nguy hiểm, thiệt hại gây ra cho người xâm phạm dù có thể lớn hơn thiệt hại mà họ gây ra ban đầu vẫn có thể được xem là phòng vệ chính đáng, nếu hành vi đó là cần thiết trong hoàn cảnh cụ thể.

Kỹ năng xử lý tình huống nhằm bảo đảm an toàn về mặt pháp lý

Bên cạnh kiến thức pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp nhân viên bảo vệ vừa hoàn thành nhiệm vụ, vừa tránh các rủi ro pháp lý không đáng khi chưa rõ thông tin thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ?.

• Kỹ năng giao tiếp và giải quyết xung đột không dùng vũ lực: Một nhân viên bảo vệ chuyên nghiệp không chỉ dựa vào sức mạnh mà còn biết sử dụng lời nói và thái độ phù hợp để làm dịu tình hình căng thẳng. Khả năng quan sát, đánh giá sớm nguy cơ và chủ động can thiệp từ đầu sẽ giúp ngăn chặn xung đột trước khi xảy ra va chạm trực tiếp. Đây được xem là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất trong công tác bảo vệ.
• Kỹ thuật khống chế đối tượng đúng cách: Các doanh nghiệp dịch vụ bảo vệ cần trang bị cho nhân viên những kỹ năng khống chế cơ bản như giữ tay, khóa khớp hoặc cố định đối tượng để làm họ mất khả năng tiếp tục gây nguy hiểm. Việc khống chế phải được thực hiện đúng kỹ thuật, tránh gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe như gãy xương, chảy máu hoặc chấn thương nặng. Sau khi kiểm soát được tình hình, đối tượng cần được bàn giao ngay cho cơ quan Công an để xử lý theo thẩm quyền.
• Phối hợp với cơ quan chức năng sau khi xảy ra sự việc: Khi tình huống đã được kiểm soát, nhân viên bảo vệ cần giữ nguyên hiện trường, nhanh chóng báo cáo cho đơn vị quản lý trực tiếp và thông báo cho Công an nơi gần nhất. Tuyệt đối không tự ý giải quyết nội bộ hoặc giữ người vi phạm quá thời gian cần thiết, nhằm tránh phát sinh trách nhiệm pháp lý cho bản thân và đơn vị dịch vụ bảo vệ.

Trách nhiệm pháp lý của nhân viên bảo vệ

• Xử lý trách nhiệm khi sử dụng lực lượng không đúng quy định: Việc sử dụng công cụ hỗ trợ hoặc áp dụng biện pháp cưỡng chế không đúng quy định có thể dẫn đến các hình thức xử phạt hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Không chỉ cá nhân vi phạm phải chịu trách nhiệm, mà doanh nghiệp dịch vụ bảo vệ cũng có thể bị xử phạt hoặc thu hồi giấy phép hoạt động. Vì vậy, nhân viên bảo vệ cần thực hiện đúng quy trình, báo cáo đầy đủ và kịp thời mọi sự việc phát sinh để hạn chế rủi ro và tranh chấp pháp lý.
• Biện pháp phòng ngừa các tình huống buộc phải phòng vệ: Trong quá trình làm nhiệm vụ, cần ưu tiên các biện pháp làm giảm căng thẳng thông qua giao tiếp phù hợp, kết hợp quan sát, giám sát bằng hệ thống camera và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng khi cần thiết. Việc tổ chức đào tạo, tập huấn định kỳ giúp nhân viên bảo vệ nâng cao khả năng nhận diện sớm nguy cơ, từ đó xử lý tình huống an toàn và hiệu quả hơn.
• Một số khuyến nghị thực tiễn dành cho nhân viên bảo vệ: Sau mỗi vụ việc, nhân viên bảo vệ nên ghi chép lại đầy đủ diễn biến, thời gian, địa điểm và các bên liên quan. Trước khi áp dụng biện pháp mạnh, cần tuân thủ đúng trình tự nhắc nhở, cảnh báo theo quy định. Đồng thời, việc tham gia huấn luyện thường xuyên và phối hợp chặt chẽ với đồng đội sẽ giúp bảo đảm an toàn cho bản thân, cho người xung quanh và tránh vi phạm pháp luật.

FAQs – Câu hỏi liên quan đến thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ?

• Nếu bị tấn công bằng vật nhọn, nhân viên bảo vệ có thể đánh trả gây thương tích nặng cho đối phương không? Trong trường hợp bị tấn công bằng vũ khí nguy hiểm đe dọa tính mạng, nhân viên bảo vệ có quyền sử dụng biện pháp phòng vệ tương ứng. Tuy nhiên, cần đảm bảo mức độ phòng vệ không vượt quá mức cần thiết. Ưu tiên vô hiệu hóa mối đe dọa thay vì gây thương tích nghiêm trọng nếu có thể.
• Làm thế nào để chứng minh hành vi của mình là phòng vệ chính đáng? Để chứng minh phòng vệ chính đáng, cần có bằng chứng về hành vi xâm hại (camera giám sát, nhân chứng, vết thương), chứng minh thời điểm phòng vệ là khi bị tấn công, và chứng minh mức độ vũ lực sử dụng là tương xứng. Do đó, việc lưu giữ chứng cứ và báo cáo kịp thời rất quan trọng.
• Bảo vệ có được phép đánh lại khi bị trộm tấn công không? Bảo vệ được phép chống trả để ngăn chặn hành vi tấn công và bắt giữ kẻ trộm. Tuy nhiên, hành vi chống trả phải “cần thiết và tương xứng”. Nếu kẻ trộm đã bị khống chế hoặc bỏ chạy, bảo vệ không được phép tiếp tục đánh đập.
• Sử dụng gậy cao su, bình xịt hơi cay có luôn là vượt quá giới hạn không? Không phải lúc nào cũng vậy. Việc sử dụng công cụ hỗ trợ cho lực lượng bảo vệ có thể vẫn nằm trong phạm vi phòng vệ chính đáng nếu đối tượng có hành vi tấn công nguy hiểm, biện pháp nhẹ hơn không hiệu quả và việc sử dụng công cụ chỉ ở mức cần thiết để vô hiệu hoá nguy cơ, không kéo dài, không nhằm trả thù.

Trên đây là tổng hợp những thông tin của bảo vệ Bảo Việt giúp bạn hiểu rõ: Thế nào là phòng vệ chính đáng khi làm bảo vệ? Phòng vệ chính đáng, khi được nhận thức đúng và thực hiện đúng quy định, là công cụ pháp lý quan trọng giúp nhân viên bảo vệ yên tâm trong quá trình làm nhiệm vụ. Tuy nhiên, khoảng cách giữa hành vi hợp pháp và việc vượt quá giới hạn cho phép là rất mong manh, đòi hỏi người làm công tác bảo vệ phải luôn giữ sự bình tĩnh, có hiểu biết pháp luật và tuân thủ đúng quy trình nghiệp vụ. Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo vệ, việc chú trọng đào tạo nhân sự, xây dựng quy trình rõ ràng và đầu tư hệ thống giám sát không chỉ phục vụ yêu cầu công việc mà còn góp phần giữ gìn uy tín và hình ảnh của đơn vị.